Category: Vocabulary
-
ကိုဝ်ဏီၯးၯဝ် ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံးလ်ုဖး
ကိုဝ်ဏီၯးၯဝ် ပ်ုလဝ်ပ်ုခၠါင်ယူ့ယာႋ ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံးလ်ုဖးဖိုင် ပ်ုခၠါင်ယူ့ယာႋလင်ၯးသာ ဍေ ပ်ုယင်ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံး သယ်လ်ုဖးသီး အှ်အးမာႋဆေဝ်ႋလှ်။ မ်ုၜးမွာဲ ပ်ုအှ်ဍိင်အှ်ကၠဟ်ၯံင် ပ်ုခၠါင်ယူ့ယာႋဝေ့ ပ်ုယင်ဆ်ုခၠါင်အး အ်ုခေါဟ်ကျံင် ဏှ်မင်ႋယုဂ်။ ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံးသယ်လ်ုဖးဏှ် မွာဲဝေ့ဍး- – ခၠိုဝ်ထင်း = တေန့်ထင်း (တင်သည်) ခၠိုဝ်လင် = ချလင် (ချသည်) ထုင်ႋ = ခင့်/ခင့်စာႋ (ခံ/ခံစား သည်) ဍိုဝ် = ခင့် (ခံသည်-မိုးရေကိုခံသည်) ဍိုဝ်ဏေဝ်ႋဆ်ုဆိုင်ထီ့ တုင်ႋ/တုင်ႋဏေဝ်ႋ/တုင်ႋလံင်/တုင်ႋဍိုဝ်= လက်ခင့် (လက်ခံသည်) ကျိုင်ကျိုင် = စီးစီး (စစ်စစ်) လင်တ်ုမေင့်အေး = တူဆင်ႋအေး (မထူးဆန်းဘူး) လင်ဆင့် = ကွာ့ (ကွာခြား/ခြားနားသည်) ၯာ/ၯာအှ် = ပျံင်ႋ/ပျံင်ႋအှ် (ပြောင်းရွှေ့သည်/နေရာပြောင်းရွှေ့သည်) ရုဲႋ…
-
ဒိုသ်(ဒိုဒ်ႋ) လီႋနုံး/လီႋဖါ
မူႋထင်း (East) မူႋနုက် (West) မေံထာခေါဟ် (South) ခင်းထာ်လ (North) – က်ုဏင်ဏင်ဏှ် ကိုဝ်ဝေ့- မူႋထင်း (East) မူႋနုက် (West) မူႋခိင့် (South) မူႋပး (North) သီးအှ်။ – ၜးဏင်ဏင် ဍဝ်- မူႋထင်း (East) မူႋနုက် (West) လီထာ် (South) လီခီ့ (North) သီးကိုဝ်ဝေ့ဍးအှ်ဆေဝ်ႋလှ်။ – *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ – ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင် ကဲၜးလာႋ လ်ု Comment ဖိုင်ဏှ် ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋလှ်။
-
ဆ်ုဏာင်ၰာင်ႋၰံင်
ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံးၜးဆာင့်ဍေ “ဆ်ုမေံယာ့” ဍေ “ဆ်ုလင်ခါင့်” သယ် အင်းဏင်ထုဂ်ဖၠဟ်ဖှ်ေၯံင်ခွိက်လ်ုဖိုင့် လ်ုၜၠင်ယိုဝ်ဍဝ် မ်ုအင်းဏင်ထုဂ်ဖၠဟ်ထာင်ၜးသာဏှ် မွာဲဝေ့ဍး ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံး ၜးဆာင့်ဍေ “အ်ုဏာင်/အ်ုဏာင်ၰံင်” ဏှ်လှ်။ ပ်ုယင်ဆ်ုခၠါင် “ပတ်ဝန်းကျင်” ယိုဝ် လ်ုဖၠုံခဝ့်ကိုဝ်ဝေ့ဍး “ဆ်ုဏာင်ၰာင်ႋၰံင်” ဆေဝ်ႋလှ်။ အ်ုဍံင် “သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်” ဏှ်ဍဝ် ကိုဝ်ထာင်ဝေ့ဍေ “ဒှ်ကၠ်ုဆ်ုဏာင်ၰာင်ႋၰံင်” ဏှ်ဆေဝ်ႋလှ်။ – – ဒှ်ကၠ်ု=သဘာဝ – *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင် ကဲၜးလာႋ လ်ု Comment ဖိုင်ဏှ် ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋလှ်။
-
ဆံင်သိုင့်/သုံႋ
လ်ုၜၠင်ယိုဝ်မ်ုကေဝ်ဖၠဟ်ထင်းၜးသာ ၜးဆာင့်ဍေ ဖၠုံဆ်ုခၠါင်ကျိုင်သီးခဝ့်လ်ုဖါဏယ်။ ဟ်ုဖၠုံယှိုဝ်ဆိုဒ်ဖောဟ်အ်ုကၠာ ဟ်ုခၠါင်ယူ့ယာႋကိုဝ်ယူ့ယာႋဆ်ုခၠါင်အှ်လ်ုဖၠုံး။ဆ်ုအ်ုဏှ်မွာဲဝေ့ဍး “သုံႋ”။ “သုံႋ” ယိုဝ်လဝ်တဝ်တဝ်ဏှ် ဆ်ုခၠါင်ၯယ့်ဏေဝ့်ဝေ့လ်ု ပ်ုယင်ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံး (-သုံး၊ အသုံးပြုသည်။)။ လ်ုဖၠုံခဝ့်ဆ်ုခၠါင်ကျိုင်ကျိုင်ဏှ်မွာဲဝေ့ဍး “ဆံင်သိုင့်”။ ထံင်ဏာင်းဖာၜးဏေဝ်ႋ ကဲၜးလာႋကိုဝ်ၯာဍေ။ က်ုဏာဲ/ဏေဝ်ႋ/ယာဲ ပ်ုဖၠုံယှိုဝ်ဆ်ုခၠါင်လ်ုမိင်လဝ့်သီးမ လ်ုကာ ပ်ုထိုင့်ဖူႋဝဲါ ဖၠုံယှင် ဍေ ဖၠုံယှိုဝ်ႋ(မူနုက်) ခဝ့်သီးခၠါင်ယူ့ယာႋဝေ့ဍေ “သုံႋ” ဏှ်လဝ့်။ လ်ုယှင်ခဝ့် ကေဝ်ဝေ့ “စှီၤ-သူ”(အ်ုလူႋသဝ့်-သူး)။ အ်ုဆ်ုလေဝ်သာမဝ့်မှ်ဍေ “သုံႋ”လဝ့်။ အေၯံင် ဖၠုံယှိုဝ်ႋ(မူနုက်)ဆ်ုခၠါင်ဖိုင်ခဝ့်သီး ၜေဏှ်သိုဝ်ဆေဝ်ႋလဝ့်။ အ်ုသီးကေဝ်ဝေ့ “ဖျိၩ့-ၥိၩ့”။ အ်ုလူႋသဝ့်မွာဲဝေ့ (သုံး)။ စင်ၜိုဝ် ပ်ုဖၠုံဆ်ုခၠါင်ကျိုင်ကျိုင်ဏှ် မွာဲ “ဆံင်သိုင့်” လာဏင့်သီး ပ်ုဖၠုံဆိုဒ်ဖောဟ်အ်ုကၠာ မ်ုခၠါင်ယူ့ယာႋဏှ်မွာဲဝေ့ “သုံႋ”။ ကၠေစိုဒ်ခၠါင်ဖှ်ေကဲၜးလာႋဍေ ဆ်ုခၠါင် “ဆံင်သိုင့်” ဏှ်ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋ။ – *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင်…
-
ဆ်ုလင်ခါင့်
က်ုဏင်ဏင်ကိုဝ်ဝေ့ “ဟာ်ဍာ်” (မင်မင့်ဏှ် အ်ုဝေ့ယိုဝ်မွာဲ “ယောဝ်” ဆ်ုခၠါင်၊ အင်းမာဏေဝ်ႋထ လ်ုယောဝ်ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံးဖိုင်) လ်ုပ်ုအှ်(ဖာသိုင့်ခေါဟ်လံင်ခင်းထာ်) သယ်လ်ုဖါ ဟ်ုယှာႋလ်ုဖၠုံသယ် ဆံင်သိုင့်(သုံႋ) အေလ်ုမွာဲၜး ကိုဝ်ဝေ့ဍး “ဆ်ုလင်ခါင့်” လှ်။ မွာဲၜးဏှ်လဲ စာ်ၜိုဝ် ဆ်ုလ်ုဆ်ုအေံဆာ့လင်ႋဏှ် အးမွာဲသုင်းလင်တာင်လင်ထ ဝေ့ဍးလ်ုၯိင်းလင်ခါင့်/ဆ်ုလင်ခါင့်ခဝ့် ဏှ်လှ်။ ဟ်ုမ်ုကိုဝ်လံင်လံင်/ပြင်ပြင် “ဆ်ုအေံဆာ့လင်ႋ” ခဝ့်ဍဝ်ဆံင့်ဏးမုက်အေး။ ၜးဟ်ုဏာႋမုက်အေးဏှ်လှ်။ စင်ၜိုဝ် ဟ်ုဖၠုံအ်ုကၠာ ဟ်ုကိုဝ်ယူ့ယာႋထ ဆ်ုခၠါင် “အိင်သာ့” ယိုဝ် ၜးအေး။ မွာဲဝေ့ ပ်ုယင်ဆ်ုခၠါင်ဖၠုံး “အိမ်သာ” ဏှ် ကဲထင်းထာင်ဝေ့ “အိင်သာ့” ဏှ်လှ်။ ဖၠုံမူႋနုက်သီး ကိုဝ်ဝေ့ဍး “ဆ်ုလင်ခါင့်” ဆေဝ်ႋလှ်။ *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင် ကဲၜးလာႋ လ်ုcommentဖိုင်ဏှ် လဝ်ၯိုင့်ဆဝ့်ပဝ် ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋလှ်။
-
ဆ်ုမေံယာ့
ဆ်ုလ်ုဆ်ုခၠါင် “ဆ်ုမေံယာ့” ယိုဝ် မွာဲဝေ့ဍး ဆ်ုဍုဂ်ပြင် ဏှ်လှ်။ ၜးလေဝ်ဆ်ုမေံယာ့၊ ၜးလေဝ်ထင်းဍုဂ်ဆ်ုဍုဂ်။ အင်းတာင်လိက်ဖၠံင်– ဆ်ုဏီ့သိုင့်လီႋယာဲဏိင်း အ်ုထင်ႋဖိုင်ယိုဝ် ထီ့ခါန်ႋလ်ုယှူးလ်ုၜါၜး အ်ုခေါဟ်စံင် သုဂ်ဖောဟ်သယ် ၜးလေဝ်ဆ်ုမေံယာ့ သီ့ခွိက်မိင်ဝေ့သီး အှ်အးမာႋဆေဝ်ႋလှ်။ – *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင် ကဲၜးလာႋ လ်ုcommentဖိုင်ဏှ် လဝ်ၯိုင့်ဆဝ့်ပဝ် ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋလှ်။
-
အ်ုယံင့် ဍေ အ်ုဆ်ုခၠာင်ဖၠုံးအ်ုသဝ့် လံင်ပျုက်သာလ်ုဖး
အွာ သိင့်၊ အွာ ပ်ုလိင့်၊ အွာ ကျာ သိုင့် ပီတူး၊ သိုင့် ပီခယ် ဝဝ် အူးထူ့၊ ဝဝ် စှ် လာ့ ပ်ုခါ၊ လာ့ၜုင်း၊ လာ့ လုဂ် ယေဝ့် ကၠေံ ပျုဂ် ဖါ် ယာဲ ယုဂ်၊ ယာဲ ကၠိင်းကၠင်း ၜင် ဖါင်း လုဂ် ဖုဂ် အွာဖဝ်ႋယဝ့် (ဖြူနု)။ သိုင့်ပီယုင့် (မည်းမည်းမှောင်) (နက်မှောင်) ဝဝ်ယှာႋ (အနီရင့်) ဝဝ်ၜင်း (အနီနု) ဝဝ်ၜင် (လိမ္မော်ရောင်) – *ပ္ကုံထုဂ်ဖၠဟ်- ဖၠုံယူနီကုင့်ကုံလွာဲ ဖှ်ေကုံး နုက်လင်လဝ်ထာင် ကဲၜးလာႋ လ်ုcommentဖိုင်ဏှ် လဝ်ၯိုင့်ဆဝ့်ပဝ် ဆင်းၰံင့်ၜးမိင်ဆေဝ်ႋလှ်။
-
ဖၠုံဆိုဒ်ဖေါဟ်ဆ်ုခၠါင်လဝ်ဆောဝ်လဝ်ဍံင်လ်ုဖး
၁။ ကၠာဍီးအွာ ကၠာဖောဟ်အွာအေး၊ ကျီးကန်းဥသည် ဖြူသော်လည်း ကျီးကန်းသားသည် မဖြူ။ ၂။ က္ၜင်ဍောဟ် အ်ုလုံႋဍောဟ်ဝေ့လှ်၊ သင်္ဘောကြီးလျှင် လှိုင်းထလည်းကြီးသည်။ ၃။ ခေဝ့်ဍာင်စွး ခေဝ့်ၜးလင်ဖံင်၊ ဆိုးသောကျား ထောင်ချောက်မိ။ ၄။ ခေဝ့်မ်ုသီ့ ခေဝ့်အာင်းထိုဲ့၊ သေခါနီးကျား နောက်ဆုံးခဲသည်။ ၅။ ခေဝ့်ဍုဂ်ၮဲစူးမေံအေး၊ ကျားတို့မည်သည် လက်သည်းကိုမပြ။ ၆။ ခုဂ်မေဝ်ႋထဝ့် ယောတ်ထာင်အ်ုခေါဟ်၊ ဖွတ်မြီးရှည်တော့ လည်ကိုပြန်ချီသည်။ ၇။ ခေါဟ်ဆုင်ခါင့်ၜါင်း ဟ်ုၜံင်းကး၊ နောက်စိရဲ့တော့ စည်းရခက်သည်။ ၈။ ခေါဟ်လံင်လ်ုဖၠုံး ဍီးလ်ုဖၠုံး၊ တောင်တစ်တောင် ဥတစ်လုံးဥ။ ၉။ ခေဝ့်ဃွှာဲၮှ်ခေဝ့်ဍာင်၊ ကျားပိန်ကျားဆိုး။ ၁၀။ ခၠုံးထင်းမီ့ဍိုဝ်သိင်း၊ သစ်ပင်ကိုမှီသောညောင်။ ၁၁။ ခေါဟ်ၰုဲးအေလုံခွါ လုံခွါကိုဝ့်ၯာ၊ ကတုံးတုံးလျှင် အားလုံးတုံးပါ။ ၁၂။ စူးလ်ုခဝ့်ဟ်ုဍယ်သဝ့်အေး၊ လက်တစ်ဖက်တီးက…
-
ဆ်ုခၠါင်လာခဝ့်လာဖါထ္ၜါလောဟ်သာလ်ုဖး
ဖူႋ ⇄ ဝဲါ မောဝ်ႋဖါႋ ⇄ ဖေါဟ် (ဖေါဟ်မူး၊ ဖေါဟ်ခွါ့) အ္စာဆြာ့ ⇄ တ်ုဝါ့/ဖၠာဲ သီးဆြာ့/သိင်းၰွီး/ဃွှီးဆြာ့ ⇄ ဆ်ုဆာ့ဆာႋ အင်းဆာ့ဆ်ုဆာႋ ⇄ ဆ်ုၰိုဲဆ်ုဆာႋ ၯိင်းဆာႋ ⇄ ဟ်ုမုဲ ၰိုဲ ⇄ အင်းဆာ့ အင်းလံင်ႋ ⇄ ဍုဂ်အင်းလံင်ႋဖှ်ေ အင်းလိင် ⇄ ထုင်ႋလိင် က်ုလုံ့က်ုဆာႋ ⇄ က်ုလုံ့ဖေါဟ်ဆာႋ က်ုဆာႋ ⇄ ၰံင်ႋ ဖှ်ေလင့် ⇄ တုင်ႋဏေဝ်ႋ သုင့်ဖှ်ေ ⇄ တုင်ႋဏေဝ်ႋ တာ်ခေါဟ် ⇄ ထီဖၠာဲ အ်ုဍိုဝ် ⇄ အ်ုတင် အင်းစာ ⇄ တင်ဆိုင့် ဍုဂ်ဏဲ ⇄ ယောဝ်ႋ/ဍး လဝ်ပျ ⇄…
-
ဆ်ုခၠါင်ထိုင့်ၰးသာလ်ုဖး
ပ္တံင်လင် <> ၯံင်/ၯံင်ကဲ အ်ုဝီႋသင့် <> အ်ုလင်ခါင့်ထုက် လေဝ် <> ထာင် မေံယာ့ <> လင်ခါင့် ဍောဟ် <> ပေဝ့် ဖိုဟ် <> ထဝ့် ၜင်း <> ယှာႋ ၜံင်း <> ၰွာဲ/ဃွှာဲ ယာင် <> ၜုဂ် ၜုဂ်ထိင်ႋ <> ယာင်ယောတ် ၜုဂ်ၰာ <> ယာင်ယှး ယဝ့်/ယဝ့်ကးကါ် <> ကးၯယ်/ကးကးၯယ်ၯယ် ထင်း <> လင် ထင်းထဝ့် <> လင်ဖိုဟ်/လင်သုဂ် ဖါန် <> ခါ် ဖါန်မင့် <> ပျုဂ်ဖါ် သိုင့် <> အွာ ၯေဝ်ၰီ့ <> လးအိုင် ၰီ့လာ…